door Lamis Al-Astal (Gaza)
Sinds het begin van de Israëlische aanval op de Gazastrook in oktober 2023 zijn pijn, hoop en veerkracht onlosmakelijk met elkaar verweven. Vooral vrouwen voeren een extra strijd: zij verliezen hun gevoel voor eigenwaarde, schoonheid en privacy – ongeacht hun leeftijd of achtergrond – en worden geconfronteerd met een realiteit die hen hun meest basale menselijke en vrouwelijke rechten ontneemt. Zo veranderen zij in stille iconen van opoffering te midden van de storm.
Het gewone leven is verdwenen onder het geweld van bombardementen en gedwongen ontheemding. “Schoonheid” is geen luxe meer om over na te denken, maar een verre herinnering. Het gebedsgewaad is het dagelijkse kledingstuk geworden dat vrouwen dag en nacht dragen in de vluchtelingenkampen, als enige bescherming tegen het gebrek aan privacy. Badkamers en tenten zijn gedeeld, hygiëne is nauwelijks haalbaar en hun huid wordt dagelijks blootgesteld aan de brandende zon, met zichtbare sporen tot gevolg. Alsof de oorlog niet alleen huizen vernietigt, maar ook de kleinste details van vrouwelijkheid aantast.
Dag na dag nemen vrouwen taken over die voorheen vooral door mannen werden uitgevoerd. Ze staan uren in de rij voor water, onder de brandende zon in de zomer en in regen en kou in de winter, om zware jerrycans naar hun tenten te dragen. Ze wachten lange tijd bij voedseluitgiftepunten om hun kinderen een stukje brood te kunnen geven. Daarnaast timmeren ze met hamers, spijkers en oude doeken noodonderkomens in elkaar om hun gezinnen te beschermen tegen hitte en kou, vaak zonder de aanwezigheid van een man – door verwonding, overlijden of omdat hij elders probeert te overleven. De fysieke last is zwaar en puttend, maar toch blijven zij de pilaren waarop het leven rust.
Dubbele pijn: gezondheid en psyche tijdens de menstruatie
Voor vrouwen in Gaza is de menstruatie een extra nachtmerrie geworden. Door het gebrek aan hygiëne, medische zorg en noodzakelijke producten zoals maandverband, medicijnen en voedzame voeding, verandert een normaal biologisch proces in een bron van stress en gevaar. Het ontbreken van rust en privacy veroorzaakt een enorme psychische druk, wat leidt tot verstoringen, onregelmatigheid of zelfs het volledig uitblijven van de menstruatie.
Normaal gesproken hebben vrouwen tijdens hun menstruatie extra zorg en rust nodig vanwege pijn, hormonale schommelingen en emotionele veranderingen. De oorlog ontneemt hen dit alles. Veel vrouwen zijn gedwongen om ruwe lappen stof te gebruiken in plaats van maandverband, met gezondheidsproblemen en infecties tot gevolg.
Stress, angst en voortdurende vrees beïnvloeden rechtstreeks de hormonen die de menstruatie reguleren. Het lichaam produceert meer cortisol en adrenaline, wat de hormonale balans verstoort. In Gaza leven vrouwen en meisjes onder constante psychische druk, wat leidt tot vertraagde, onregelmatige of uitblijvende menstruatie. Het lichaam beschouwt stress als een bedreiging voor overleving en schakelt niet-essentiële functies tijdelijk uit.
Zware lichamelijke inspanning – zoals urenlang wachten in rijen of het dragen van zware jerrycans – vergroot deze hormonale ontregeling. Ondervoeding en vitaminetekorten (zoals ijzer, zink, vitamine D en eiwitten) versterken het probleem, omdat het lichaam onvoldoende energie heeft om hormonale processen goed te laten verlopen.
De gevolgen verschillen per leeftijdsgroep. Bij tienermeisjes, wier hormoonhuishouding nog in ontwikkeling is, leiden stress en tekorten sneller tot ernstige verstoringen. Bij oudere vrouwen kunnen bloedingen verminderen, vertragen of gepaard gaan met ongewone klachten. Langdurige uitval van de menstruatie kan leiden tot hoofdpijn, haaruitval, bloedarmoede, concentratieproblemen en op termijn zelfs vruchtbaarheidsproblemen of botontkalking. Vrouwen in Gaza hebben dringend behoefte aan medische en psychologische ondersteuning, voedingssupplementen en reproductieve zorg. Dit is geen luxe, maar een basisrecht en onderdeel van hun menselijke waardigheid.
De schreeuw van moeders: zwangerschap tussen angst en ondervoeding
Zwangere vrouwen in Gaza dragen hun toekomst in een omgeving vol angst en schaarste. Door de blokkade, het tekort aan hulpgoederen en de hoge prijzen is gezonde voeding nauwelijks beschikbaar. Dit bedreigt zowel hun eigen gezondheid als die van hun ongeboren kinderen. Er zijn al gevallen geregistreerd van baby’s die ernstig ondervoed geboren worden, en zelfs van aangeboren afwijkingen die artsen toeschrijven aan giftige stoffen in de lucht. Door het gebrek aan medische apparatuur en gesloten grenzen is vroegtijdige diagnose en behandeling vrijwel onmogelijk. Vrouwen bevallen onder extreme omstandigheden in overvolle ziekenhuizen met minimale middelen en moeten vaak meteen terugkeren naar hun tenten. Basisvoorzieningen ontbreken, wat soms zelfs levens kost – van moeders én pasgeborenen.
Achter de muren: gevangenschap en misbruik
In Israëlische gevangenissen zitten vrouwen uit Gaza vast onder onmenselijke omstandigheden. Getuigenissen spreken over mishandeling, psychologische marteling, seksuele intimidatie en verkrachting. Ze worden beroofd van voedsel, water en hygiëne, vaak zonder duidelijke aanklacht. De gevangenissen zijn plekken waar waardigheid wordt verstikt.
De weduwen van Gaza: alleen achtergebleven
Veel vrouwen in Gaza zijn weduwen geworden. Ze zijn niet alleen hun echtgenoot kwijtgeraakt, maar ook gedwongen om ineens zowel vader als moeder te zijn. Ze dragen de verantwoordelijkheid voor voedsel, zorg, onderwijs en veiligheid van hun kinderen – in een stad zonder scholen, ziekenhuizen of stabiele infrastructuur. Er is geen tijd om te rouwen. Water halen, brood bakken, zorgen voor zieke kinderen – alles gaat door. Tranen vloeien pas in stilte, wanneer iedereen slaapt.
Door de vernietiging van buurten en sociale netwerken zijn vrouwen extra kwetsbaar voor intimidatie, geweld en gebrek aan privacy. Zonder functionerende rechtsstaat zijn er ook juridische risico’s: wie heeft het gezag over de kinderen? Wie beschermt de rechten van de moeder? Sommige families grijpen deze chaos aan om voogdij af te dwingen. Er is dringend behoefte aan duidelijke wetgeving, herregistratie van burgerlijke gegevens, langdurige psychosociale ondersteuning, economische kansen voor weduwen en veilige ruimtes in de kampen.
Achter elk kind dat nog overeind staat, staat een vrouw. Achter elke tent die ’s nachts verlicht is, staat een vrouw die hoop heeft aangestoken uit de as. Zij zijn de ruggengraat die bleef staan toen alles instortte – maar die ruggengraat heeft steun nodig, geen extra lasten. Overleven is geen heldendaad, maar een last die de wereld met hen moet delen.
